LOS ANGELES, CALIFORNIA — Hàng loạt trường đại học lớn tại bang California đang đứng ngồi không yên trước một quy định mới mang tính bước ngoặt từ chính quyền liên bang. Theo đó, thời hạn thị thực (visa) dành cho du học sinh quốc tế sẽ bị giới hạn nghiêm ngặt ở mức tối đa là 4 năm, thay vì cơ chế “Thời hạn lưu trú quy định” (Duration of Status – D/S) linh hoạt như nhiều thập kỷ qua.

Sự thay đổi đột ngột này đang đẩy cả các nhà quản lý giáo dục lẫn hàng trăm ngàn sinh viên quốc tế vào một cuộc khủng hoảng pháp lý và tài chính mới.

Chấm dứt kỷ nguyên “Visa mở” cho du học sinh

Từ trước đến nay, sinh viên quốc tế đến Mỹ theo diện visa F-1 hoặc J-1 thường được cấp thị thực kèm ký hiệu “D/S”. Điều này cho phép họ ở lại Mỹ hợp pháp toàn thời gian miễn là họ duy trì việc học, hoàn thành chương trình đúng hạn và tuân thủ pháp luật, bất kể ngành học kéo dài bao lâu (từ cử nhân, thạc sĩ cho đến tiến sĩ).

Tuy nhiên, với quy định mới, thời hạn visa sẽ bị “đóng băng” ở mốc 4 năm. Đối với những sinh viên theo học các ngành kỹ thuật chuyên sâu, lộ trình bằng kép, hoặc nghiên cứu sinh tiến sĩ (vốn thường kéo dài từ 5 đến 7 năm), quy định này đồng nghĩa với việc họ buộc phải làm thủ tục gia hạn phức tạp ngay giữa chừng để có thể tiếp tục ở lại Mỹ.

Đáng ngại hơn, đối với công dân đến từ các quốc gia nằm trong danh sách “có tỷ lệ quá hạn visa cao” (trên 10%), thời hạn thị thực thậm chí có thể bị siết chặt xuống còn 2 năm.

California – “Tâm chấn” chịu ảnh hưởng nặng nề nhất

Không phải ngẫu nhiên mà các hệ thống giáo dục tại California lại phản ứng dữ dội nhất trước dự luật này. California hiện là tiểu bang tiếp nhận lượng du học sinh lớn nhất nước Mỹ, với các tên tuổi hàng đầu như Hệ thống Đại học California (UC Berkeley, UCLA, UC San Diego…), Đại học Nam California (USC), và Đại học Stanford.

Đại diện Hiệp hội các trường Đại học và Cao đẳng độc lập tại California bày tỏ quan ngại sâu sắc:

“Quy định này thiết lập một rào cản hành chính quan liêu không cần thiết. Nó gửi đi một thông điệp tiêu cực đến các tài năng toàn cầu rằng nước Mỹ không còn hoan nghênh họ. Hệ quả là các trường đại học tại California sẽ mất đi lợi thế cạnh tranh cốt lõi vào tay các quốc gia như Canada, Anh hay Úc.”

Nhiều trường đại học lớn cảnh báo doanh thu từ học phí của sinh viên quốc tế — nguồn tài chính quan trọng để bù đắp ngân sách và hỗ trợ học bổng cho sinh viên bản địa — có nguy cơ sụt giảm nghiêm trọng trong những năm tới.

Gánh nặng thủ tục và nỗi lo bị trục xuất

Đối với bản thân các du học sinh, quy định 4 năm tạo ra một áp lực tâm lý và tài chính khổng lồ. Quy trình xin gia hạn thị thực sẽ yêu cầu sinh viên nộp lại hồ sơ tài chính, kiểm tra lý lịch và đóng thêm các khoản phí xét duyệt đắt đỏ cho Bộ An ninh Nội địa (DHS).

Chỉ cần một sự chậm trễ nhỏ trong khâu xử lý giấy tờ từ phía cơ quan quản lý di trú, sinh viên có thể ngay lập tức bị rơi vào trạng thái “cư trú bất hợp pháp” và đối mặt với nguy cơ bị trục xuất, hủy hoại toàn bộ lộ trình học tập.

“Nghiên cứu tiến sĩ ngành Sinh học của tôi dự kiến kéo dài 6 năm,” một du học sinh năm hai tại UCLA chia sẻ. “Bây giờ, thay vì tập trung vào phòng thí nghiệm, tôi phải nơm nớp lo sợ liệu đơn xin gia hạn visa của mình sau 2 năm nữa có bị từ chối hay không. Lộ trình tương lai hoàn toàn mờ mịt.”

Làn sóng pháp lý phản kháng

Trước áp lực từ dư luận, Bộ An ninh Nội địa Mỹ lập luận rằng quy định mới là biện pháp cần thiết nhằm tăng cường an ninh quốc gia, ngăn chặn tình trạng gian lận visa và kiểm soát chặt chẽ hơn những người lưu trú quá hạn.

Tuy nhiên, giới học thuật và các liên đoàn dân quyền tại California cho rằng đây là một chính sách mang tính phân biệt và thiếu thực tế. Hiện tại, ban lãnh đạo của nhiều trường đại học lớn đang phối hợp với các luật sư di trú để chuẩn bị các đơn kiện tập thể, nhằm ngăn chặn quy định này chính thức có hiệu lực tại tòa án liên bang. Cuộc chiến pháp lý xung quanh tấm thẻ visa của du học sinh được dự báo sẽ còn diễn biến hết sức gay gắt trong thời gian tới.