1 USD nay bằng 2 triệu rial: người dân Iran còn mua được gì?
Đồng rial Iran đã rơi xuống mức thấp nhất lịch sử, vượt mốc 2 triệu rial đổi 1 USD trên thị trường tự do sau khi Washington áp đặt loạt trừng phạt mạnh nhất nhằm bóp nghẹt nền kinh tế Tehran. Iran vốn chịu đựng hàng thập kỷ trừng phạt quốc tế liên quan chương trình hạt nhân, khiến đồng rial liên tục lao dốc và lạm phát ngày càng đè nặng lên đời sống người dân. Cuộc chiến Mỹ–Israel chống Iran bùng nổ ngày 28 tháng Hai càng làm kinh tế nước này tê liệt, ảnh hưởng đến hơn 92 triệu dân.
Trước chiến tranh, 2 triệu rial có thể mua khoảng 4kg cà chua, nửa ký thịt gà và gần một lít dầu ăn. Nay, số tiền đó chỉ mua được một nửa, khi giá cà chua tăng 71%, thịt gà tăng 74% và dầu ăn tăng 177%. Giá insulin – thuốc sống còn với bệnh nhân tiểu đường – tăng tới 642%. Paracetamol tăng 93%, còn sữa bột trẻ em, dù được trợ giá, cũng tăng 95%. Giá cả biến động từng ngày, nhưng mức tăng trung bình đều cho thấy chi phí sinh hoạt đã vượt xa thu nhập của người dân.
Với các gia đình Iran, điều này buộc họ phải thay đổi cả thói quen mua sắm lẫn chế độ ăn uống. Afsaneh, 35 tuổi, sống ở Tehran cùng chồng và con một tuổi, nói hóa đơn thực phẩm hàng tuần của gia đình đã tăng 20–30%. Trước chiến tranh, họ có thể tính toán kế hoạch vài tháng, nhưng giờ chỉ cố gắng sống sót đến cuối tháng với mức thu nhập hiện có. Cả hai vợ chồng đều đi làm, nhưng chi phí gửi trẻ mỗi ngày đã lên tới 500.000 toman (5 triệu rial, tương đương 2,5 USD), vượt quá khả năng chi trả. Dù sữa bột được trợ giá, các buổi khám sức khỏe và bổ sung dinh dưỡng cho trẻ không được bảo hiểm chi trả, khiến việc chăm sóc con nhỏ trở nên khó khăn. Gia đình cô phải cắt bỏ mọi khoản mua sắm không thiết yếu như quần áo mới hay nâng cấp xe. “Tôi không nghĩ mọi thứ sẽ khá hơn trong thời gian tới,” cô nói.
Chiến tranh đã phá hủy nhiều cơ sở sản xuất, trong khi phong tỏa hải quân của Mỹ khiến hoạt động xuất nhập khẩu bị tê liệt. Đồng rial mất giá làm chi phí hàng hóa tăng vọt, còn trừng phạt khiến Iran khó tiếp cận thị trường quốc tế. Tiền lương thì không theo kịp. Mức lương tối thiểu được chính phủ phê duyệt cho năm tài khóa kết thúc tháng Ba 2027 là 166 triệu rial (82 USD). Kể cả cộng thêm trợ cấp và phúc lợi, tổng thu nhập vẫn chưa đến 220 triệu rial (108 USD), quá thấp so với mức tăng giá phi mã.
Trump nói Hoa Kỳ “không vội” trong đàm phán với Tehran; Iran tuyên bố đã phục hồi hạ tầng và tăng xuất khẩu dầu
Tổng thống Donald Trump nói với Al Jazeera rằng cả biện pháp kinh tế lẫn quân sự đều “hiệu quả” và Hoa Kỳ “không vội” trong các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt cuộc chiến Mỹ–Israel chống Iran. Trong khi Washington tiếp tục duy trì sức ép, phía Iran tuyên bố đã đạt tiến triển lớn trong việc khôi phục hạ tầng bị phá hủy và tiếp nhận thêm trang thiết bị quân sự mới.
Người phát ngôn quân đội Iran, Mohammad Akraminia, nói rằng nhiều tuyến đường, cầu và cơ sở năng lượng đã được sửa chữa hoặc tái thiết, bất chấp thiệt hại nặng nề từ chiến tranh. Ông cho biết Iran đã nhận thêm khí tài mới, giúp củng cố khả năng phòng thủ trong bối cảnh xung đột chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
Trong phần phân tích, giáo sư Mostafa Khoshcheshm thuộc Đại học Khoa học Ứng dụng và Công nghệ Tehran nói Iran đã chuẩn bị cho một cuộc chiến kéo dài và đang theo đuổi chiến lược “chiến tranh tiêu hao.” Ông cho biết Tehran đang mở nhiều tuyến đường ở phía đông, bắc và trung tâm để giảm tác động của phong tỏa, đồng thời đã quay lại mức xuất khẩu khoảng một triệu thùng dầu mỗi ngày, qua đó né tránh phong tỏa hải quân của Hoa Kỳ tại eo biển Hormuz. Theo dữ liệu Ngân hàng Trung ương Iran, doanh thu dầu thô của nước này đã tăng 50% từ dịp Tết Nowruz đến tháng Bảy so với cùng kỳ năm trước.
Khoshcheshm thừa nhận các lệnh trừng phạt gây tổn thương cho xã hội Iran, nhưng nói rằng “trừng phạt không giết chết người dân.” Ông mô tả cuộc đối đầu hiện nay là “trò chơi xem ai chịu đau lâu hơn,” và tin rằng người Iran có kinh nghiệm đối phó với sức ép kinh tế kéo dài. Tuy nhiên, ông cảnh báo Tehran sẽ “chọn hành động quân sự” nếu Washington tiếp tục làm tình hình tồi tệ hơn, đồng thời cho rằng Trump không thể “hủy diệt Iran bằng các biện pháp kinh tế.”
Ông nói Hoa Kỳ “nghiện trừng phạt,” trong khi Iran đã dành hai thập kỷ để xây dựng một “câu lạc bộ trừng phạt” gồm các quốc gia bị Washington cấm vận như Triều Tiên, Cuba, Nga và một số đơn vị thuộc quân đội Trung Quốc. Theo ông, đây là nỗ lực nhằm tạo mạng lưới hợp tác giữa các nước bị trừng phạt để giảm thiểu tác động của sức ép kinh tế từ Hoa Kỳ.
