– Cuộc xung đột quân sự giữa Hoa Kỳ và Iran đã đẩy mối quan hệ đồng minh chiến lược giữa Tổng thống Trump và Thái Tử Ả Rập Mohammed bin Salman vào một giai đoạn căng thẳng chưa từng có. Mặc dù nhà lãnh đạo Ả Rập từng thúc ép Washington nhanh chóng làm suy yếu Iran trước khi cuộc chiến nổ ra, nhưng trước sự phản kháng mạnh mẽ từ phía Iran, Thái tử Mohammed bin Salman đã bất ngờ thay đổi lập trường khi kiên quyết thúc đẩy một lệnh ngừng bắn và chủ động tách rời khỏi các ưu tiên an ninh của Mỹ để bảo vệ lợi ích riêng của vương quốc. Sự bất đồng quan điểm này đã đẩy chính quyền của Tổng thống Trump vào thế bế tắc nghiêm trọng trong các nỗ lực điều phối an ninh tại vùng Vịnh.
Sự rạn nứt giữa hai phía lộ rõ khi quân đội Mỹ công bố khởi động một chiến dịch quân sự mới mang tên “Chiến dịch Tự do” nhằm hộ tống các tàu thương mại di chuyển qua Eo biển Hormuz, tuyến đường hàng hải huyết mạch vốn bị Iran phong tỏa từ giai đoạn đầu của cuộc chiến. Bộ Chỉ huy Trung tâm Hoa Kỳ kỳ vọng sức mạnh không quân và hải quân của Mỹ sẽ ngăn chặn thành công mọi mối đe dọa từ phía Iran trong thời gian hai bên thực thi lệnh ngừng bắn tạm thời. Tuy nhiên, Ngũ Giác Đài đã hoàn toàn bị bất ngờ khi giới chức Ả Rập thẳng thừng từ chối cho phép các lực lượng không quân Mỹ sử dụng không phận của vương quốc cho chiến dịch này, với lý do Mỹ không hề tham vấn hay thảo luận trước với Ả Rập.
Quyết định cứng rắn của Ả Rập Xê Út đã châm ngòi cho một loạt cuộc điện thoại ngoại giao khẩn cấp và vô cùng căng thẳng giữa Washington và Riyadh. Các nguồn tin từ giới chức Mỹ tiết lộ rằng Tổng thống Donald Trump đã vô cùng tức giận và trực tiếp gọi điện cho Thái tử Mohammed bin Salman liên tục từ ngày 4 tháng 5, ngày đầu tiên chiến dịch được kích hoạt, cho đến hai ngày sau đó. Song song với nỗ lực của Tổng thống, Phó Tổng thống JD Vance, Đặc phái viên Trung Đông Steve Witkoff cùng con rể của ông Trump là ông Jared Kushner cũng liên tục gọi điện thuyết phục phía Ả Rập Xê Út. Ở cấp độ an ninh, Cố vấn An ninh Quốc gia Nhà Trắng Marco Rubio cũng thực hiện các cuộc đối thoại áp lực với người đồng cấp phía Riyadh. Bất chấp chiến dịch vận động tổng lực từ Nhà Trắng, Thái tử Mohammed bin Salman vẫn kiên quyết giữ vững lập trường vì lo ngại hành động của Mỹ sẽ tái kích nổ cuộc chiến toàn diện. Áp lực quá lớn từ đồng minh buộc chính quyền ông Trump phải tuyên bố hủy bỏ hoàn toàn “Chiến dịch Tự do” chỉ chưa đầy 48 giờ sau khi bắt đầu.
Sự bất hợp tác này phản ánh một thực tế rằng giới lãnh đạo Ả Rập Xê Út đã hoàn toàn đánh mất lòng tin vào khả năng bảo hộ và sự nhất quán trong chính sách của chính quyền Tổng thống Trump. Kể từ khi liên quân Mỹ và Israel phát động cuộc tấn công trực diện vào Iran vào ngày 28 tháng 2, Ả Rập Xê Út đã cố gắng vạch ra một lộ trình trung lập để tự bảo vệ mình. Dù ban đầu Riyadh đã cung cấp một số hỗ trợ quân sự và ngoại giao cho Washington để rồi hứng chịu các đòn đánh trả đũa từ Iran, nhưng vương quốc này ngày càng nhận thấy sự can dự sâu của Mỹ và Israel mang lại rủi ro quá lớn cho an ninh quốc gia của họ. Nỗi hoài nghi của Ả Rập Xê Út đối với cam kết an ninh của Mỹ đã nhen nhóm từ năm 2019, thời điểm ông Trump từ chối tung đòn trả đũa quân sự chống lại Iran sau khi các mỏ dầu chiến lược của vương quốc này bị tập kích bằng tên lửa và máy bay không người lái.
Hiện tại, trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump đang cố gắng lèo lái tiến trình ngoại giao nhằm kiềm chế chương trình hạt nhân của Tehran, Ả Rập Xê Út đã chủ động đẩy mạnh các sáng kiến ngoại giao độc lập của riêng mình. Riyadh đang ra sức thắt chặt mối quan hệ với các cường quốc khu vực và thế giới như Pakistan và đặc biệt là Trung Quốc, quốc gia từng đóng vai trò trung gian bảo trợ cho thỏa thuận bình thường hóa quan hệ lịch sử giữa Ả Rập Xê Út và Iran vào năm 2023. Việc Bộ trưởng Ngoại giao Ả Rập Xê Út có chuyến công du đến Bắc Kinh trong tuần này là minh chứng rõ nét cho thấy vương quốc này đang tìm kiếm các giải pháp an ninh thay thế cho chiếc ô bảo hộ của Mỹ. Thông qua các kênh đối thoại trực tiếp với Tehran, giới lãnh đạo Ả Rập Xê Út muốn tự mình giải quyết các mối đe dọa cốt lõi như quyền kiểm soát Eo biển Hormuz, kho tên lửa đạn đạo và các lực lượng dân quân thân Iran, thay vì bị cuốn vào các tính toán quân sự sai lầm của Washington trong tương lai.
