Bài viết của Matthew A. Winkler, Tổng biên tập danh dự của Bloomberg News

– Giữa hàng nghìn bài báo nói về cháy rừng, hạn hán, lũ lụt, khủng hoảng nhà ở, bất bình đẳng và làn sóng người rời đi, điều ít được nhắc đến nhất lại là thực tế: dưới hai nhiệm kỳ của Thống đốc Gavin Newsom, California đã trở thành nền kinh tế tăng trưởng mạnh nhất trong toàn bộ các bang Mỹ và vượt qua cả các quốc gia phát triển, vừa chính thức vượt Nhật Bản để đứng thứ tư thế giới.

Từ khi Newsom nhậm chức năm 2019, GDP California tăng 40%, vượt xa mức tăng của Trung Quốc (32%) và Đức (16%), đạt hơn 4 nghìn tỷ mỹ kim, tương đương hơn 14% tổng sản lượng Mỹ. Chỉ số Coincident Index của Fed Philadelphia cũng cho thấy California tăng trưởng vượt trội so với toàn nước Mỹ về việc làm, thu nhập và hoạt động sản xuất.

Động lực chính của sự bứt phá này không phải dầu khí như Texas, mà là chất xám và công nghệ. Trong 10.000 công ty thuộc Bloomberg World Index, nhóm công nghệ chiếm 20% giá trị — và California dẫn đầu với 41 doanh nghiệp, mang lại mức lợi nhuận tổng cộng 603% trong thập kỷ qua, gần gấp bốn lần mức trung bình toàn cầu. Đóng góp của ngành công nghệ vào GDP California tăng 59% kể từ 2019.

Lĩnh vực y tế cũng tăng trưởng mạnh, đóng góp GDP tăng 52% kể từ 2019, ngay cả khi chính quyền liên bang cắt giảm Medicaid và trợ cấp ACA khiến 15 triệu người trên toàn quốc mất bảo hiểm. California vẫn giảm tỷ lệ không bảo hiểm xuống mức thấp kỷ lục 6,4% nhờ Covered California và mở rộng Medi‑Cal.

Dù nhiều nhà đầu tư mắng mỏ California vì thuế cao và chi phí đắt đỏ, dữ liệu lại cho thấy điều ngược lại: 62% vốn đầu tư mạo hiểm của Mỹ trong năm 2025 đổ vào California, tăng mạnh so với các năm trước. Bang này vẫn chiếm hơn 31% số thương vụ VC toàn quốc, bỏ xa New York (13,3%) và Massachusetts hay Texas (dưới 6%).

Hoạt động M&A của doanh nghiệp California cũng bùng nổ: 527 tỷ mỹ kim mỗi năm, gần gấp ba mức trung bình 20 năm trước đó. Riêng lĩnh vực công nghệ và phần mềm chiếm 1,9 nghìn tỷ mỹ kim giao dịch, bao gồm đề nghị 250 tỷ mỹ kim của SpaceX để mua xAI. Ngành y tế cũng ghi dấu với thương vụ Amgen mua Horizon Therapeutics trị giá 27 tỷ mỹ kim.

Bloomberg nhận định: dù hình ảnh California trên mạng xã hội thường mang màu xám, nhưng trên bảng số liệu, vương miện kinh tế của bang vẫn sáng rực.

California chiếm hơn 40% tăng trưởng giá trị cổ phiếu toàn quốc, vượt xa mọi bang và quốc gia phát triển

Dù chỉ chiếm chưa đến 12% dân số Mỹ, California đóng góp hơn 40% mức tăng giá trị cổ phiếu toàn quốc kể từ năm 2019, theo dữ liệu Russell 3000 Index. Trong khi chỉ số này tăng 182% cho nhà đầu tư, riêng các công ty California tăng tới 328%, vượt xa Mỹ (182%), Trung Quốc (89%), Đức (110%), Nhật Bản (96%) và Ấn Độ (63%).

California chiếm 70 điểm phần trăm trong tổng tăng trưởng cổ phiếu, gấp hơn ba lần bang đứng thứ hai là Washington (20 điểm), gần gấp năm lần Texas (15 điểm) và gấp gần 12 lần Ohio (6 điểm).

Thành công này không phải ngẫu nhiên. Từ năm 1866, California đã ban hành luật giáo dục bắt buộc đầu tiên, và hiện có hơn 600 trường đại học và cao đẳng, vượt xa New York (423), Đức (420) và Anh (dưới 300). Bang này đào tạo nhiều kỹ sư nhất nước Mỹ và trả lương cao nhất cho họ khi ra trường.

Trên thị trường trái phiếu, Đại học California và Đại học Bang California nằm trong top 3 đơn vị phát hành có hiệu suất cao nhất, đóng góp tổng cộng 17% lợi nhuận cho nhà đầu tư trong nhóm 800 tổ chức giáo dục. Tính trung bình, California có một trường đại học cho mỗi 64.000 dân, so với 266.000 ở Anh và 199.000 ở Đức.

Trong đại dịch Covid‑19, Newsom trở thành thống đốc đầu tiên đến thăm cảng Los Angeles và Long Beach kể từ thời Ronald Reagan, theo Giám đốc cảng Gene Seroka. Ông nói Newsom đã hỗ trợ ngân sách hạ tầng, chuyển đổi thiết bị sang điện và giảm phát thải, giúp duy trì hơn 300 tỷ USD hàng hóa mỗi năm qua cửa ngõ thương mại lớn nhất nước Mỹ.

California dẫn đầu Mỹ về tăng trưởng năng lượng sạch; Tesla và chính Elon Musk vẫn phải dựa vào nhân lực California

Dù thường bị giới môi trường chỉ trích vì chưa mạnh tay với các tập đoàn gây ô nhiễm, Thống đốc Gavin Newsom vẫn được đánh giá cao về đầu tư vào khả năng chống chịu khí hậu, năng lượng sạch và giao thông không phát thải. Tám công ty năng lượng sạch có trụ sở tại California và vốn hóa trên 100 triệu USD đã tăng giá trị cổ phiếu trung bình 56% kể từ 2019, vượt xa mức 40% của các đối thủ toàn cầu. Doanh thu của nhóm này tăng trung bình 7% mỗi năm, cao hơn mức 5% toàn cầu, và dự kiến tăng 17% trong năm tới, gấp đôi tốc độ của các công ty năng lượng tái tạo trên thế giới.

San Francisco — nơi Newsom bắt đầu sự nghiệp chính trị và từng làm thị trưởng hai nhiệm kỳ — là thành phố duy nhất ở Mỹ giảm hơn 20% lượng chất ô nhiễm, theo phân tích gần 100 đô thị toàn cầu.

Cuộc chuyển đổi sang xe không phát thải trên toàn thế giới cũng bắt đầu từ California, cụ thể là Fremont — nơi Tesla xây dựng nền tảng để trở thành hãng xe lớn nhất thế giới với vốn hóa 1,4 nghìn tỷ USD, hơn bốn lần Toyota. Dù Elon Musk từng chỉ trích California là “vùng đất của thuế, quy định và kiện tụng” khi chuyển trụ sở Tesla sang Texas năm 2021, ông thừa nhận chỉ một năm sau rằng Tesla không thể thành công nếu thiếu kỹ sư California.