— Iran ngày 09 tháng 9 đã công bố việc bắt giữ một tàu ngầm không người lái của Hải quân Mỹ trong lúc thiết bị này tham gia nhiệm vụ bí mật rà phá thủy lôi tại eo biển Hormuz. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) phát hành hình ảnh và tuyên bố rằng họ đã “bắt được một trong những tàu ngầm thông minh và hiện đại nhất của quân đội khủng bố Mỹ”. Ngũ Giác Đài xác nhận một tàu ngầm không người lái đang khảo sát vùng biển phục vụ chiến dịch đã rơi vào tay Iran sau khi gặp trục trặc hơn một ngày trước đó, đồng thời mô tả đây là mẫu cũ và không mang tính nhạy cảm. Tuy vậy, giới chuyên gia cảnh báo việc thiết bị bị thu giữ có thể tạo cơ hội để Tehran tìm cách sao chép công nghệ phương Tây.
Theo truyền thông Iran, hình ảnh chiếc Dive‑LD của hãng Anduril được đăng trang nhất và được gọi bằng biệt danh “cá quỷ Satan”. Thiết bị dài khoảng 6 mét, nặng 3 tấn, có khả năng hoạt động dưới nước liên tục 10 ngày và được thiết kế cho nhiệm vụ rà phá thủy lôi, giám sát và đặt thiết bị chính xác. Anduril cho biết đây là hệ thống “attritable”, tức chi phí thấp và có thể thay thế dễ dàng, đồng thời khẳng định chiếc tàu ngầm đã hoàn thành hàng nghìn giờ hoạt động trong các chiến dịch kéo dài nhiều tháng của Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ.
Eo biển Hormuz thời gian qua trở thành nơi thử nghiệm các công nghệ mới của Mỹ, trong đó có Dive‑LD. Các đội SEAL đã sử dụng tàu robot và thiết bị lặn tự động để xác định vị trí thủy lôi, sau đó thợ lặn tiếp cận và gắn chất nổ trong những nhiệm vụ ban đêm đầy rủi ro. Chuyên gia Kevin Rowlands nhận định việc một thiết bị bị mất trong vùng xung đột là điều không bất ngờ, bởi mục tiêu của hệ thống không người lái là giảm thiểu rủi ro cho binh sĩ và hạn chế tổn thất ngoại giao nếu có người bị bắt giữ. Ông cho rằng Mỹ có đủ số lượng phương tiện để tiếp tục nhiệm vụ dù mất một chiếc, và các thành phần nhạy cảm nhiều khả năng đã được bảo vệ để tránh bị khai thác.
IRGC tuyên bố chiếc tàu ngầm bị “bẫy” trong một chiến dịch phức tạp dựa trên ưu thế tình báo và tác chiến. Một số người ủng hộ chính quyền Iran gọi đây là “món quà sinh nhật” dành cho Mojtaba Khamenei, người vừa bước sang tuổi 57.
Tình hình tại Hormuz tiếp tục căng thẳng khi lưu lượng tàu qua lại vẫn thấp hơn nhiều so với thời điểm trước chiến tranh. Dù Mỹ tuyên bố đã dọn sạch thủy lôi khỏi các tuyến hàng hải quốc tế và cung cấp “ô phòng không” cho tàu thương mại, phần lớn tàu vẫn di chuyển dè dặt, thường đi ban đêm và tắt thiết bị nhận dạng. Các nước vùng Vịnh phải sử dụng tàu nhà nước và tự cung cấp bảo hiểm để duy trì xuất khẩu dầu. Sản lượng vận chuyển qua eo biển trong tuần qua chỉ đạt khoảng 8 triệu thùng mỗi ngày, tương đương 40% mức trước chiến sự, và có nguy cơ giảm thêm khi Iran và Mỹ tiến hành loạt tấn công lớn nhất vào tàu thuyền trong nhiều tháng. Tehran cho biết đã tấn công 10 tàu gần eo biển, trong khi Mỹ đánh chìm 5 tàu chở dầu của Iran. Giá dầu Brent vì thế tăng vượt 100 USD/thùng, và dự báo mới của Goldman Sachs cho thấy mức giá cao có thể kéo dài sang năm tới.
Giới phân tích nhận định vòng leo thang hiện nay mang tính ăn miếng trả miếng, khó xác định bên khởi đầu, và cả Washington lẫn Tehran đều phải chịu trách nhiệm cho tình trạng bất ổn. Iran đang đàm phán với Oman về một tuyến hàng hải chung, nhưng phản đối việc tàu thương mại đi sát bờ Oman để tránh “trạm thu phí” của mình và thường xuyên nổ súng vào các tàu làm như vậy. Chính quyền Mỹ tìm cách ngăn chặn mọi thỏa thuận có thể trao cho Iran quyền kiểm soát chính thức đối với điểm nghẽn chiến lược mà trước đây nước này không nắm giữ.
