– Tổ chức Cảnh sát Hình sự Quốc tế (Interpol) vừa hoàn tất chiến dịch truy quét tội phạm lừa đảo quy mô lớn nhất trong năm, ghi nhận 5.811 vụ bắt giữ và chặn đứng 293 triệu USD tài sản bất hợp pháp trải dài trên 97 quốc gia và vùng lãnh thổ. Chiến dịch mang mật danh First Light 2026, diễn ra từ ngày 15 tháng 1 đến ngày 30 tháng 4, nhắm trực tiếp vào loại tội phạm lừa đảo thao túng tâm lý (social engineering fraud). Đây là thuật ngữ chung chỉ các hành vi lừa gạt khiến nạn nhân tự nguyện giao nộp tiền hoặc thông tin nhạy cảm, bao gồm lừa đảo qua email doanh nghiệp, lừa đảo tình cảm, mạo danh cơ quan chức năng, lừa đảo đầu tư và tống tiền bằng ảnh nóng.
Quy mô khổng lồ của vấn nạn này được thể hiện rõ nét qua những số liệu thống kê từ chiến dịch. Lực lượng điều tra đã rà soát tổng cộng 152.808 vụ việc, khép lại hồ sơ 23.715 vụ, xác định được 15.606 nghi phạm và tiến hành phong tỏa 31.014 tài khoản ngân hàng.
Hơn 142.000 nạn nhân trên khắp thế giới đã được nhận diện. Theo Interpol, con số này là minh chứng cho thấy tội phạm thao túng tâm lý không còn là những vụ lừa đảo đơn lẻ, mà đã phát triển thành loại tội phạm xuyên quốc gia có tổ chức tinh vi.
Ông Tomonobu Kaya, Giám đốc Trung tâm Tội phạm Tài chính và Chống Tham nhũng của Interpol, nhận định rằng các băng nhóm tội phạm đã lợi dụng triệt để yếu tố tâm lý con người để thao túng mục tiêu. Ông nhấn mạnh không một quốc gia đơn lẻ nào có thể tự mình chống lại vấn nạn này, và một phản ứng toàn cầu mang tính phối hợp chặt chẽ là biện pháp phòng thủ hiệu quả duy nhất hiện nay.
Nhiều vụ án cụ thể trong chiến dịch có tình tiết ly kỳ không khác gì kịch bản phim điện ảnh.
Tại Eswatini, một quốc gia ở miền nam châu Phi, cảnh sát đã bắt giữ 82 đối tượng và triệt xóa một mạng lưới chuyên vận hành các trò chơi đánh bạc trực tuyến bất hợp pháp, rửa tiền và lừa đảo mạo danh. Lực lượng chức năng đã tịch thu 240 thiết bị điện tử, và đặc biệt là một mô hình đồn cảnh sát thực tế mô phỏng hoàn chỉnh theo cảnh sát Brazil, trang bị đầy đủ từ đồng phục giả, biển hiệu cho đến các thiết bị chuyên dụng. Nhóm tội phạm này đã sử dụng mô hình trên để thực hiện các cuộc gọi video, đóng giả làm Cảnh sát Liên bang Brazil nhằm thuyết phục các nạn nhân rằng họ đang nằm trong tầm ngắm của tội phạm, từ đó gây áp lực buộc họ chuyển tiền vào tài khoản “giữ hộ an toàn” để chiếm đoạt. Lượng chứng cứ kỹ thuật số thu thập được lớn đến mức Interpol đã phải cử riêng một đội hỗ trợ pháp y chuyên dụng đến hiện trường.
Tại Thái Lan, việc bắt giữ hai nghi phạm đã giúp làm sáng tỏ một đường dây rửa tiền quy mô lớn, vốn là nơi tiếp nhận nguồn tiền bất chính từ các vụ lừa đảo tình cảm trực tuyến – nơi những kẻ lừa đảo xây dựng mối quan hệ tình cảm giả tạo trên mạng để đào mỏ nạn nhân rồi chuyển tiền qua tiền mã hóa nhằm xóa dấu vết. Đáng chú ý, một nghi phạm chỉ mới 20 tuổi nhưng sở hữu một ví điện tử đã xử lý hơn 122 triệu USD chỉ trong vòng 10 tháng. Đây là ví dụ điển hình cho thấy tốc độ mở rộng đáng sợ của một tài khoản “chân rết” khi có sự tiếp tay của công nghệ tiền mã hóa.
Dù vậy, không phải trường hợp nào cũng kết thúc bằng vòng lao lý mà có những vụ việc được ngăn chặn kịp thời nhờ công tác phòng ngừa. Tại Ma Cao, một chiến dịch tuyên truyền chống lừa đảo đã giúp cảnh sát tiếp cận một người dân ngay trong lúc người này đang bị các đối tượng lừa đảo mạo danh quan chức chính phủ hướng dẫn chuyển khoản gần 372.000 USD phục vụ cho một “vụ án giả mạo”. Các sĩ quan đã kịp thời can thiệp trước khi dòng tiền bị dịch chuyển. Tại Palau, 22 đối tượng đã bị trục xuất sau khi cơ quan chức năng phát hiện hai trung tâm lừa đảo vận hành ngay trong các khách sạn, sử dụng tiền mã hóa và các trang đánh bạc lậu để nhắm vào các nạn nhân ở hải ngoại.
Nhiều thành quả nhanh chóng của chiến dịch có được là nhờ cơ chế I-GRIP (Can thiệp nhanh chặn dòng tiền toàn cầu) của Interpol. Công cụ này cho phép các quốc gia thành viên gửi yêu cầu khẩn cấp để phong tỏa một giao dịch lừa đảo trước khi lệnh chuyển tiền được thông qua chính thức. Singapore và Oman đã áp dụng thành công cơ chế này để chặn đứng một khoản chuyển tiền trị giá 6,6 triệu USD liên quan đến lừa đảo email doanh nghiệp, sau khi tội phạm mạo danh nhà cung cấp của một công ty kinh doanh hàng hóa có trụ sở tại Singapore. Biện pháp này phát huy tác dụng tối đa trong bối cảnh tội phạm lừa đảo đã thực sự xóa nhòa biên giới, khi nạn nhân, kẻ lừa đảo và ngân hàng có thể nằm ở ba quốc gia hoàn toàn khác nhau, đòi hỏi lệnh phong tỏa phải di chuyển nhanh hơn tốc độ luân chuyển của dòng tiền.
Interpol đã tài trợ cho Chiến dịch First Light 2026 thông qua Bộ Công an Trung Quốc, với sự hỗ trợ đồng hành từ các tổ chức ASEANAPOL, GCCPOL và Europol. Đây không phải là nỗ lực đơn lẻ khi thời gian qua, Interpol liên tục triển khai hàng loạt chiến dịch chống lừa đảo quy mô lớn, từ Synergia III (triệt hạ hàng chục nghìn địa chỉ IP độc hại) cho đến Red Card 2.0 (bắt giữ 651 đối tượng tại châu Phi). Những đợt truy quét tổng lực như vậy đang dần trở thành hoạt động định kỳ của tổ chức này.
Tuy nhiên, câu hỏi liệu các biện pháp này có thực sự làm giảm quy mô của vấn nạn lừa đảo hay không vẫn còn bỏ ngỏ. Chỉ tính riêng tại Mỹ, Ủy ban Thương mại Liên bang (FTC) đã ghi nhận mức thiệt hại do lừa đảo mạo danh lên tới 3,5 tỷ USD trong năm 2025, nằm trong tổng số 16 tỷ USD thiệt hại do lừa đảo được báo cáo, tăng khoảng 25% so với năm trước đó. Trong khi đó, Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) tính toán tổng thiệt hại do tội phạm mạng gây ra tại quốc gia này lên tới gần 21 tỷ USD trong cùng kỳ. Đáng nói, những con số khổng lồ này mới chỉ tính riêng ở một quốc gia, trong khi Chiến dịch First Light 2026 đã phải bao phủ tới 97 quốc gia.
Một lệnh chuyển tiền 372.000 USD bị chặn đứng ở Ma Cao, một giao dịch 6,6 triệu USD bị phong tỏa ở Singapore, hay một đồn cảnh sát giả bị triệt phá ở Eswatini đều là những chiến thắng cụ thể giúp những con người thực tế tránh khỏi tổn thất tài chính lớn. Thế nhưng, những chiến thắng này lại đang diễn ra trong bối cảnh tổng thiệt hại do lừa đảo trên toàn cầu vẫn không ngừng leo thang. Tội phạm thao túng tâm lý không cần dựa vào các lỗ hổng bảo mật chưa được vá (zero-day) hay các phần mềm độc hại tinh vi để hành nghề, chúng chỉ cần một kịch bản thao túng đủ tốt và một nạn nhân nhẹ dạ cả tin, và đó chính là lý do vì sao vấn nạn này luôn chạy nhanh hơn các nỗ lực ngăn chặn của các cơ quan chức năng.
